Een uitnodiging voor een politieverhoor kan vrijblijvend klinken, maar wat je tijdens dat gesprek verklaart, kan later als bewijs worden gebruikt. Rechtsbijstand is daarom niet alleen belangrijk wanneer een zaak voor de rechter komt. Juist vóór het eerste verhoor kan juridisch advies helpen om je positie te begrijpen en weloverwogen keuzes te maken.
Bij een strafrechtelijk verhoor gelden specifieke regels voor de toegang tot een advocaat. Daarbij maakt het verschil of je verdachte of getuige bent, of je bent aangehouden en of je minderjarig bent.
Heb je als verdachte recht op een advocaat bij het politieverhoor?
Als verdachte heb je in beginsel recht op overleg met een advocaat vóór het politieverhoor en op bijstand van een advocaat tijdens het verhoor.
Het gesprek vooraf heet consultatiebijstand. Daarin bespreek je vertrouwelijk waarvan je wordt verdacht, wat je rechten zijn en hoe je met vragen kunt omgaan. Bijstand tijdens het gesprek heet verhoorbijstand. De advocaat bewaakt dan onder meer of jouw rechten worden gerespecteerd en of je vragen begrijpt.
Je hebt als verdachte ook het recht om te zwijgen. Vóór inhoudelijke vragen over je betrokkenheid moet de politie je daarop wijzen. Zwijgen betekent niet dat je schuld bekent. Of verklaren verstandig is, hangt af van de verdenking, de beschikbare informatie en jouw omstandigheden.
Wat regel je als je een uitnodiging voor verhoor krijgt?
Vraag vóór het verhoor of je als verdachte of getuige wordt gehoord, waarover het gesprek gaat en hoe je vooraf een advocaat kunt spreken.
Wie een uitnodiging ontvangt, krijgt niet automatisch kosteloze rechtsbijstand. Neem daarom tijdig contact op met een advocaat en bespreek ook de kosten. Een rechtsbijstandsverzekering of gesubsidieerde rechtsbijstand biedt niet voor iedere strafzaak dekking; laat de toepasselijke voorwaarden beoordelen.
Leg bij het voorbereiden van het gesprek in ieder geval deze gegevens klaar:
- De uitnodiging en het eventuele zaaknummer.
- De datum, het tijdstip en de plaats van het verhoor.
- De omschrijving van de verdenking, als die bekend is.
- Relevante brieven, berichten en andere documenten.
- Informatie over een benodigde tolk of medische beperkingen.
Een vrijwillige uitnodiging is niet hetzelfde als een aanhouding. Toch kan je positie tijdens het contact met de politie veranderen. Vraag bij onduidelijkheid of je vrij bent om te vertrekken. Negeer de uitnodiging niet zonder advies, maar bespreek eventuele verhindering of uitstel tijdig.
Wat verandert er wanneer je bent aangehouden?
Na een aanhouding gelden regels voor vrijheidsbeneming en het inschakelen van rechtsbijstand, waarbij de verdenking en jouw persoonlijke situatie bepalen welke procedure wordt gevolgd.
Vraag direct om een advocaat en zeg duidelijk dat je vóór het inhoudelijke verhoor vertrouwelijk wilt overleggen. Voor aangehouden verdachten bestaat een regeling voor aangewezen rechtsbijstand. Of die automatisch wordt ingeschakeld en kosteloos is, hangt onder meer af van de categorie zaak en de toepasselijke regeling. Een zelfgekozen advocaat kan daarnaast eigen kosten rekenen.
Bij verdenking van een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, kan het ophouden voor onderzoek maximaal 9 uur duren. De tijd tussen 00.00 en 09.00 uur telt voor die termijn niet mee. Daardoor kan het verblijf op het politiebureau in klokuren langer duren.
Een daaropvolgende inverzekeringstelling duurt maximaal 3 dagen. Bij dringende noodzakelijkheid kan deze met maximaal 3 dagen worden verlengd. Deze termijnen geven geen automatische bevoegdheid om iemand vast te houden: voor iedere maatregel moeten de wettelijke voorwaarden zijn vervuld. Laat je advocaat controleren welke maatregel geldt en wanneer die afloopt.
Wat doet de advocaat tijdens het verhoor?
De advocaat bewaakt tijdens het verhoor jouw rechten, kan om overleg of onderbreking vragen en kan ingrijpen wanneer de manier van verhoren daartoe aanleiding geeft.
De advocaat neemt jouw verklaring niet over en beantwoordt de vragen niet namens jou. Wel kan die aandacht vragen voor onduidelijke vragen, ongeoorloofde druk of omstandigheden waardoor je niet goed kunt deelnemen. Denk aan uitputting, ziekte of onvoldoende begrip van de Nederlandse taal.
Lees de vastgelegde verklaring zorgvuldig voordat je tekent, of laat deze voorlezen of vertalen. Vraag om correctie wanneer woorden ontbreken of jouw antwoord anders is weergegeven. Niet tekenen maakt een verklaring niet automatisch onbruikbaar als bewijs. Bespreek bezwaren daarom expliciet en vraag of ze worden vastgelegd.
Welke extra bescherming geldt voor minderjarigen?
Voor minderjarige verdachten gelden extra waarborgen rond rechtsbijstand, informatie en ondersteuning tijdens het strafproces.
Ben je jonger dan 18 jaar, dan gelden bijzondere jeugdregels. Een minderjarige verdachte kan niet op dezelfde manier als een volwassene afstand doen van rechtsbijstand. Kinderen jonger dan 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd, maar kunnen wel met politieonderzoek te maken krijgen.
Een ouder of vertrouwenspersoon vervangt de advocaat niet. Bespreek vooraf wie bij het verhoor aanwezig mag zijn en welke ondersteuning nodig is. Ook bij volwassenen verdienen kwetsbaarheden, zoals een verstandelijke beperking of psychische problemen, tijdige aandacht. Geef zulke omstandigheden direct door, zodat passende waarborgen kunnen worden besproken.