Juridische hulp kan nodig zijn wanneer uw inkomen juist onder druk staat. Denk aan een ontslag, een scheiding of een geschil over een uitkering. Het recht op rechtsbijstand betekent echter niet dat iedere vorm van juridische hulp automatisch gratis is. Of u financiële ondersteuning kunt krijgen, hangt onder meer af van uw financiële situatie, het juridische probleem en de voorwaarden van de regeling.
Wie de kosten niet volledig zelf kan dragen, kan mogelijk gebruikmaken van gesubsidieerde rechtsbijstand. Daarbij betaalt de overheid een deel van de kosten van een advocaat of mediator. Het is verstandig om de financiering te bespreken voordat de inhoudelijke behandeling begint.
Wat is gesubsidieerde rechtsbijstand?
Gesubsidieerde rechtsbijstand is juridische hulp waarvoor de overheid onder voorwaarden een deel van de kosten betaalt, meestal op basis van een zogenoemde toevoeging.
Een toevoeging is een besluit waarmee financiële ondersteuning voor een bepaalde juridische zaak wordt toegekend. De advocaat vraagt deze doorgaans namens u aan. Niet iedere advocaat behandelt zaken op toevoegingsbasis. Vraag daarom bij het eerste contact of deze mogelijkheid beschikbaar is en of uw zaak daarvoor in aanmerking kan komen.
Een laag inkomen is op zichzelf niet voldoende. Ook de aard van het probleem, het belang van de zaak en de vraag of professionele bijstand nodig is, tellen mee. Voor eenvoudige vragen of problemen die u redelijkerwijs zelf kunt oplossen, wordt niet altijd een toevoeging verstrekt. Daarnaast kunnen bijzondere regels gelden voor specifieke procedures.
Welk inkomen telt mee voor gesubsidieerde rechtsbijstand?
Voor gesubsidieerde rechtsbijstand wordt doorgaans gekeken naar uw fiscale inkomen en vermogen van twee kalenderjaren vóór het jaar van de aanvraag.
Bij een aanvraag in 2026 is het gebruikelijke peiljaar dus 2024. De inkomens- en vermogensgrenzen worden jaarlijks vastgesteld. Gebruik daarom geen oude bedragen om uw aanspraak te beoordelen. Uw huishoudsituatie is eveneens belangrijk: afhankelijk daarvan kunnen het inkomen en vermogen van een partner meetellen.
Bij de vermogenstoets speelt doorgaans het fiscale vermogen op 1 januari van het peiljaar een rol. Een recent banksaldo geeft daardoor niet automatisch een volledig beeld van de beoordeling. Vermeld veranderingen in uw situatie en vraag welke fiscale gegevens nodig zijn.
Voor een eerste beoordeling zijn vaak deze gegevens nuttig:
- Uw recente inkomensgegevens.
- De beschikbare fiscale gegevens over het peiljaar.
- Informatie over uw woon- en partnersituatie.
- De belangrijkste stukken over het juridische geschil.
Wat kunt u doen als uw inkomen inmiddels is gedaald?
Als uw inkomen inmiddels aanzienlijk is gedaald, kunt u mogelijk om peiljaarverlegging vragen, zodat uw financiële situatie in het aanvraagjaar wordt beoordeeld.
Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn na ontslag, pensionering of een terugval in inkomsten als zelfstandige. Peiljaarverlegging gebeurt niet automatisch. Er gelden voorwaarden en aanvraagtermijnen. Bespreek daarom direct bij de aanvraag of de oudere inkomensgegevens nog een passend beeld geven van uw draagkracht.
Bij een beoordeling op basis van het aanvraagjaar kan een schatting van uw jaarinkomen nodig zijn. Onderbouw die zorgvuldig en meld relevante wijzigingen. Als later definitieve fiscale gegevens beschikbaar zijn, kan een herbeoordeling volgen. Dat kan gevolgen hebben voor de bijdrage die u uiteindelijk zelf moet betalen.
Welke kosten betaalt u mogelijk nog zelf?
Bij gesubsidieerde rechtsbijstand betaalt u meestal een eigen bijdrage en kunnen daarnaast kosten ontstaan die niet door de toevoeging worden gedekt.
De hoogte van de eigen bijdrage hangt onder meer af van uw inkomen en het soort rechtsbijstand. Voor sommige categorieën zaken gelden uitzonderingen. Laat vooraf uitleggen welke bijdrage voor uw situatie wordt verwacht en welke andere kosten voorzienbaar zijn.
Maak daarbij onderscheid tussen deze mogelijke kostenposten:
- De eigen bijdrage voor de juridische hulp.
- Griffierecht voor behandeling door de rechter.
- Kosten van een deskundige of onderzoek.
- Een eventuele veroordeling in de proceskosten van de wederpartij.
Een toevoeging beschermt u dus niet automatisch tegen alle financiële risico’s van procederen. Soms bestaan afzonderlijke mogelijkheden voor vermindering of vergoeding van bepaalde kosten. Die moeten apart worden beoordeeld; toekenning van rechtsbijstand geeft daarop niet vanzelf recht.
Wat gebeurt er bij een afwijzing of een financiële opbrengst?
Bij een afwijzing kunt u doorgaans bezwaar maken; bij een financiële opbrengst kan achteraf worden beoordeeld of de toevoeging in stand blijft.
Voor bezwaar geldt doorgaans een termijn van 6 weken na de bekendmaking van het besluit. Controleer altijd de rechtsmiddelenverwijzing in de beslissing. Een afwijzing wegens financiële gegevens vraagt om een andere onderbouwing dan een afwijzing vanwege de inhoud of het belang van de zaak.
Ook een toegekende toevoeging is niet altijd definitief. Levert de zaak een voldoende groot financieel resultaat op, dan kan intrekking volgen volgens de daarvoor geldende regels. Vraag vooraf wat dit betekent voor de advocatenkosten. Zo beoordeelt u niet alleen of juridische hulp nu betaalbaar is, maar ook welke financiële gevolgen later kunnen ontstaan.