Bij rechtsbijstand draait het niet alleen om de vraag óf u juridische hulp krijgt, maar ook om wie uw belangen behartigt. Vooral bij een rechtsbijstandverzekering kan daar discussie over ontstaan. De verzekeraar wil de zaak bijvoorbeeld door een eigen jurist laten behandelen, terwijl u liever een onafhankelijke advocaat inschakelt. Uw recht op vrije keuze hangt samen met de situatie, de benodigde procedure en de dekking van uw verzekering.
Wanneer heeft u recht op vrije advocaatkeuze?
Bij verzekerde rechtsbijstand heeft u in beginsel vrije advocaatkeuze wanneer een gerechtelijke of administratieve procedure nodig is, of wanneer een belangenconflict ontstaat.
Dit keuzerecht betekent dat de verzekeraar niet zonder meer mag bepalen welke advocaat of andere bevoegde rechtshulpverlener uw belangen in die situatie behartigt. Het recht kan ook gelden als vertegenwoordiging door een advocaat voor de procedure niet verplicht is. Alleen het argument dat een eigen medewerker de zaak kan behandelen, is daarom niet altijd voldoende om uw keuze te weigeren.
Daarbuiten bestaat niet automatisch een recht op een zelfgekozen advocaat op kosten van de verzekeraar. Bij een eerste advies, onderhandelingen of het schrijven van een sommatie mag de verzekeraar doorgaans uitgaan van de hulpverlening die in de polis is afgesproken. Of een bepaalde fase als procedure geldt, kan juridisch discussie opleveren.
Mag u ook kiezen als een advocaat niet verplicht is?
Ja, het recht op vrije advocaatkeuze bij verzekerde rechtsbijstand kan ook gelden voor een procedure waarin u zonder advocaat mag optreden.
Bij de kantonrechter kunt u bijvoorbeeld zelf procederen. Deze rechter behandelt onder meer geldvorderingen tot en met 25.000 euro en veel arbeids- en huurzaken. Voor arbeids- en huurzaken is niet alleen het geldbedrag bepalend. Het ontbreken van verplichte procesvertegenwoordiging betekent dus niet dat uw keuze voor externe rechtsbijstand zonder verdere beoordeling mag worden afgewezen.
Maak wel onderscheid tussen mogen kiezen en vergoeding krijgen. U kunt zelf een advocaat opdracht geven, maar daarmee staat nog niet vast dat de verzekeraar diens rekening betaalt. Laat daarom vooraf beoordelen of het conflict verzekerd is en of de omstandigheden het keuzerecht activeren.
Moet de verzekeraar alle advocaatkosten vergoeden?
Nee, vrije advocaatkeuze geeft niet automatisch recht op onbeperkte vergoeding van advocaatkosten.
Een polis kan voorwaarden stellen aan de vergoeding van externe rechtsbijstand. Die voorwaarden mogen het keuzerecht niet feitelijk uithollen. Of een kostenbeperking aanvaardbaar is, hangt onder meer af van de hoogte ervan en de mogelijkheden om daarmee passende bijstand te krijgen. Een laag budget is dus niet uitsluitend omdat het in de polis staat onaantastbaar.
Controleer vóór het geven van een opdracht in ieder geval:
- het maximumbedrag voor externe rechtsbijstand;
- een eventuele eigen bijdrage;
- de voorwaarden voor voorafgaande toestemming;
- de vergoeding van griffierecht en deskundigenkosten;
- de dekking van een eventuele proceskostenveroordeling.
Vraag daarnaast of het kostenmaximum per gebeurtenis, per conflict of per procedure geldt. Samenhangende geschillen kunnen volgens de polis onder hetzelfde budget vallen. Een advocaat die bereid is uw zaak te behandelen, weet niet vanzelf welke kosten uw verzekering precies vergoedt.
Wat gebeurt er bij een belangenconflict?
Bij een belangenconflict heeft u binnen de verzekerde rechtsbijstand in beginsel recht op een zelfgekozen advocaat of andere bevoegde rechtshulpverlener.
Dat kan bijvoorbeeld spelen wanneer dezelfde rechtsbijstandorganisatie betrokken is bij de belangenbehartiging van beide tegenstanders. Niet iedere organisatorische betrokkenheid levert automatisch dezelfde juridische situatie op. Vraag daarom hoe de behandeling is gescheiden en waarom volgens de verzekeraar wel of geen belangenconflict bestaat.
Onafhankelijkheid betekent dat uw rechtshulpverlener uw juridische belangen centraal stelt. Dat verplicht die hulpverlener niet om ieder gewenst standpunt over te nemen. Een ongunstige beoordeling van uw proceskansen is op zichzelf geen bewijs van belangenverstrengeling.
Hoe vraagt u een eigen rechtshulpverlener aan?
Vraag uw verzekeraar schriftelijk om bevestiging van uw keuzerecht, de dekking en het beschikbare kostenbudget voordat u een externe rechtshulpverlener opdracht geeft.
Maak uw verzoek concreet en voeg de stukken toe waarmee de verzekeraar uw aanspraak kan beoordelen:
- een korte omschrijving van het geschil;
- stukken waaruit de benodigde procedure blijkt;
- de gegevens van uw beoogde rechtshulpverlener;
- een kosteninschatting of voorgestelde tariefafspraak;
- informatie over lopende reactietermijnen.
Laat een discussie over de behandelaar niet ten koste gaan van uw procespositie. Voor bezwaar tegen een bestuursrechtelijk besluit geldt doorgaans een termijn van 6 weken. Voor hoger beroep tegen een civiel vonnis geldt vaak 3 maanden, maar er bestaan belangrijke uitzonderingen. Laat de toepasselijke termijn daarom afzonderlijk controleren.
Wat kunt u doen bij een afwijzing?
Vraag bij een afwijzing om een schriftelijke motivering waarin de verzekeraar onderscheid maakt tussen dekking, vrije keuze en kostenvergoeding.
Dat onderscheid bepaalt waarover het meningsverschil werkelijk gaat. Een conflict over de haalbaarheid of aanpak van uw zaak kan onder een geschillenregeling vallen. Een weigering van dekking of vrije advocaatkeuze vraagt mogelijk om een andere klacht- of beoordelingsroute. Vraag welke regeling van toepassing is en voorkom dat u tijdens die discussie stilzwijgend zelf alle financiële verplichtingen aangaat.